Bỏ qua để đến nội dung

Giỏ hàng

Giỏ hàng của bạn đang trống

Bài viết: Khoa học về giấc ngủ: Dữ liệu từ smartwatch thực sự cho bạn biết điều gì

deep sleep

Khoa học về giấc ngủ: Dữ liệu từ smartwatch thực sự cho bạn biết điều gì

Mỗi sáng, smartwatch hoặc nhẫn thông minh COLMI của bạn đưa ra bản tóm tắt giấc ngủ. Có thể điểm của bạn là 74, có thể là 88. Ngủ nhẹ: 3 giờ 12 phút. Ngủ sâu: 1 giờ 5 phút. REM: 1 giờ 40 phút. Những con số này hiện lên trong ứng dụng đồng hành với độ chính xác đáng nể. Nhẫn COLMI dùng ứng dụng QRing, còn đồng hồ COLMI dùng các ứng dụng như COLMI Fit, Da Fit hoặc FitCloudPro tùy mẫu (mỗi trang sản phẩm đều ghi rõ ứng dụng phù hợp). Nhưng những con số đó thực sự có ý nghĩa gì, chính xác đến đâu, và bạn nên làm gì với chúng?

Hướng dẫn này trình bày khoa học đằng sau giấc ngủ, vai trò của từng giai đoạn đối với cơ thể và tâm trí, những gì thiết bị đeo của bạn đo được và không đo được, cùng các cách thực tế để dùng dữ liệu giấc ngủ nhằm nghỉ ngơi tốt hơn. Thiết bị COLMI là công cụ theo dõi sức khỏe tổng quát, không phải thiết bị y tế. Nó không thể chẩn đoán hay điều trị bất kỳ tình trạng nào, vì vậy nếu bạn lo lắng về giấc ngủ, hãy trao đổi với bác sĩ gia đình.

Vì sao giấc ngủ là nền tảng của sức khỏe

Ngủ không chỉ là nghỉ ngơi thụ động. Khi bạn ngủ, não và cơ thể vẫn bận rộn với các quá trình hỗ trợ sức khỏe:

  • Phục hồi và tái tạo: Hormone tăng trưởng chủ yếu được tiết ra trong giấc ngủ sâu, hỗ trợ sửa chữa mô và phục hồi sau tập luyện.
  • Hỗ trợ miễn dịch: Giấc ngủ hỗ trợ chức năng miễn dịch bình thường, và thiếu ngủ kéo dài có liên quan đến việc dễ mắc nhiễm trùng hơn.
  • Củng cố trí nhớ: Cả giấc ngủ sâu và giấc ngủ REM đều giúp não củng cố và tích hợp những điều mới học.
  • Điều hòa cảm giác thèm ăn: Ngủ ít có xu hướng làm giảm leptin (hormone no) và tăng ghrelin (hormone đói). Các nghiên cứu đã ghi nhận điều này chỉ sau một đêm ngủ ngắn, và nó có liên quan đến việc ăn nhiều hơn.
  • Đường huyết: Các nghiên cứu cho thấy ngay cả việc hạn chế giấc ngủ ngắn hạn cũng có thể làm giảm độ nhạy insulin, điều này quan trọng đối với sức khỏe chuyển hóa nói chung.
  • Xử lý cảm xúc: Giấc ngủ REM được cho là giúp xử lý các trải nghiệm cảm xúc. Đó là một lý do khiến người thiếu ngủ thường cáu kỉnh và phản ứng mạnh hơn.
  • Phục hồi tim mạch: Huyết áp thường giảm khi ngủ. Ngủ kém lâu dài có liên quan đến nguy cơ tim mạch cao hơn.
  • Dọn dẹp chất thải ở não: Nghiên cứu cho thấy hệ thống thanh lọc glymphatic của não hoạt động mạnh nhất khi ngủ, đặc biệt là giấc ngủ sâu.

Bạn chìm vào giấc ngủ như thế nào: Hai hệ thống phối hợp

Hai hệ thống tương tác điều khiển việc đi vào giấc ngủ. Hệ thứ nhất là nhịp sinh học, một đồng hồ nội tại khoảng 24 giờ chịu ảnh hưởng mạnh của ánh sáng. Hệ thứ hai là áp lực giấc ngủ, đến từ adenosine tích tụ trong não khi bạn thức. Vào buổi tối, ánh sáng giảm dần, adenosine đã tích tụ, melatonin tăng lên và giấc ngủ trở nên dễ dàng hơn. Đó là lý do giờ giấc đều đặn và việc tiếp xúc ánh sáng quan trọng đến vậy. Caffeine hoạt động một phần nhờ chặn adenosine.

Cấu trúc giấc ngủ: Thực sự diễn ra điều gì trong một đêm

Một đêm ngủ trọn vẹn gồm nhiều chu kỳ, mỗi chu kỳ kéo dài khoảng 90 phút. Mỗi chu kỳ đi qua các giai đoạn dưới đây.

Giai đoạn N1: Bắt đầu ngủ nhẹ (chuyển tiếp)

N1 là giai đoạn chuyển tiếp ngắn từ thức sang ngủ và thường chỉ kéo dài vài phút. Lúc này bạn rất dễ tỉnh, và có thể bị giật mình khi ngủ (hypnic jerk), những cái giật đột ngột đôi khi xảy ra ngay khi bạn chợp mắt. Thiết bị đeo thường tính N1 vào "ngủ nhẹ".

Giai đoạn N2: Ngủ nhẹ thực sự

N2 là giai đoạn phổ biến nhất, chiếm khoảng 40–60% tổng thời gian ngủ ở người trưởng thành. Nhịp tim chậm lại, nhiệt độ cơ thể giảm nhẹ, và não tạo ra các thoi ngủ (sleep spindle) và phức hợp K. Thiết bị đeo của bạn có khả năng gán nhãn giai đoạn này là "ngủ nhẹ".

N2 không phải là giấc ngủ "vô giá trị". Nó đóng vai trò trong việc củng cố trí nhớ và học vận động.

Giai đoạn N3: Ngủ sâu (giấc ngủ sóng chậm)

N3, còn gọi là giấc ngủ sóng chậm hay ngủ sâu, là giai đoạn phục hồi thể chất mạnh nhất. Não tạo ra các sóng delta lớn và chậm, nhịp tim và nhịp thở đạt mức thấp nhất và ổn định nhất.

Giấc ngủ sâu tập trung ở nửa đầu đêm. Vì vậy những yếu tố làm gián đoạn giấc ngủ sớm, như rượu bia, bữa ăn nặng muộn hay căng thẳng, có thể khiến bạn mất đi nhiều giấc ngủ phục hồi.

Người trưởng thành khỏe mạnh thường dành khoảng 13–23% giấc ngủ cho N3, dù con số này khác nhau giữa từng người. Giấc ngủ sâu giảm dần theo tuổi một cách tự nhiên.

Giai đoạn REM: Giấc ngủ chuyển động mắt nhanh

REM là giai đoạn gắn liền nhất với những giấc mơ sống động. Não hoạt động rất mạnh, mắt chuyển động nhanh, và hầu hết các cơ tự chủ được thả lỏng tạm thời để bạn không diễn lại giấc mơ. Nhịp tim và nhịp thở biến động nhiều hơn so với giấc ngủ không REM.

REM liên quan đến xử lý cảm xúc, trí nhớ và tâm trạng. Rượu bia được biết là ức chế REM, đặc biệt trong phần đầu đêm, đó là một lý do khiến một ly trước khi ngủ có thể làm giấc ngủ kém chất lượng dù bạn dễ chìm vào giấc.

Các đợt REM dài hơn khi đêm về sáng, vì vậy vài giờ cuối trước khi thức dậy đặc biệt giàu REM. Cắt ngắn giấc ngủ vào buổi sáng thường khiến bạn mất REM.

Người trưởng thành khỏe mạnh thường dành khoảng 20–25% giấc ngủ cho REM.

Thiết bị đeo đo được gì và không đo được gì

Nếu không có điện não đồ (EEG, đo sóng não), việc phát hiện các giai đoạn ngủ chỉ là ước tính. Thiết bị đeo tiêu dùng dùng các mẫu chuyển động và nhịp tim để thay thế cho hoạt động của não.

Thiết bị COLMI của bạn dùng gì

  • Chuyển động (cảm biến gia tốc): Giấc ngủ sâu thường có rất ít chuyển động, trong khi giấc ngủ nhẹ và lúc thức có nhiều hơn. Kỹ thuật này được gọi là actigraphy (ghi nhận hoạt động).
  • Mẫu nhịp tim: Nhịp tim thường thấp nhất và ổn định nhất trong giấc ngủ sâu, và biến động nhiều hơn trong REM. Cảm biến quang học cung cấp dữ liệu này.
  • Các tín hiệu khác trên một số mẫu: Tùy mẫu, bạn cũng có thể thấy HRV, oxy trong máu hoặc nhiệt độ da. Ví dụ, nhẫn R09 có cảm biến nhiệt độ. Hãy xem từng trang sản phẩm để biết chính xác các tính năng.

Những gì thiết bị không đo được

  • Sóng não EEG, tiêu chuẩn vàng để phân chia các giai đoạn ngủ. Chúng được đo trong nghiên cứu giấc ngủ lâm sàng (đa ký giấc ngủ, PSG).
  • Chuyển động của mắt, được dùng trong lâm sàng để xác nhận REM.
  • Trương lực cơ (EMG), cũng được dùng trong lâm sàng để xác nhận REM.

Theo dõi giấc ngủ tiêu dùng chính xác đến mức nào?

Các nghiên cứu so sánh thiết bị đeo tiêu dùng với PSG lâm sàng nhìn chung cho thấy:

  • Tổng thời gian ngủ và thời điểm ngủ: Đây là các kết quả đáng tin cậy nhất, dù thiết bị đeo thường ước tính giấc ngủ cao hơn một chút.
  • Phát hiện thức giấc: Những lần thức dài thường được ghi nhận, nhưng các lần tỉnh thoáng qua thường bị bỏ sót.
  • Các giai đoạn ngủ nhẹ, sâu và REM: Độ chính xác thấp hơn rõ rệt và khác nhau giữa các thiết bị và từng người. Hãy xem số liệu các giai đoạn chỉ là ước tính.

Điểm mấu chốt là điểm giấc ngủ và dữ liệu các giai đoạn có giá trị nhất khi xem như xu hướng theo thời gian, không phải số đo chính xác từng đêm. Nếu ước tính giấc ngủ sâu của bạn giảm đều trong hai tuần, hoặc ước tính REM thường giảm sau những buổi tối bạn uống rượu bia, mô hình đó đáng chú ý. Từng đêm riêng lẻ nên được xem xét thận trọng hơn.

Cách hiểu điểm giấc ngủ của bạn

Công thức chính xác phụ thuộc vào ứng dụng và không được công bố chi tiết. Điểm giấc ngủ (thường trên thang 100) nhìn chung kết hợp các yếu tố như:

  • Tổng thời lượng giấc ngủ
  • Thời gian ở mỗi giai đoạn ước tính
  • Số lần và thời gian bạn thức giấc trong đêm
  • Ở một số ứng dụng, các mẫu nhịp tim trong khi ngủ

Theo nguyên tắc chung, điểm càng cao càng tốt, nhưng mức nền của chính bạn quan trọng hơn bất kỳ khoảng cố định nào. Hãy so sánh điểm của bạn với mức thường ngày của chính mình thay vì với người khác.

Đừng ám ảnh về từng đêm riêng lẻ. Một đêm ngủ tệ là bình thường. Nếu bạn thấy giấc ngủ kém kéo dài hoặc luôn mệt mỏi, hãy xem các thói quen dưới đây và trao đổi với bác sĩ gia đình nếu tình trạng tiếp diễn.

Hành động thực tế dựa trên dữ liệu bạn thấy

Thiết bị đeo là công cụ đo lường, không phải phương pháp điều trị. Theo dõi giấc ngủ không tự thay đổi giấc ngủ. Điều có ích là nhận ra các mô hình và thực hiện những thay đổi có chủ đích, duy trì lâu dài.

Nếu ước tính giấc ngủ sâu của bạn thường xuyên thấp

  • Giảm rượu bia buổi tối, vì chúng làm gián đoạn chất lượng giấc ngủ.
  • Giữ phòng ngủ mát, tối và yên tĩnh. Khoảng 16–19°C thường được khuyến nghị.
  • Hoạt động thể chất đều đặn, điều có liên quan đến chất lượng giấc ngủ tốt hơn.
  • Giữ giờ đi ngủ và thức dậy đều đặn, kể cả cuối tuần.

Nếu ước tính REM của bạn thường xuyên thấp

  • Tránh rượu bia vào buổi tối, vì chúng được biết rõ là chất ức chế REM.
  • Tránh thường xuyên cắt ngắn giấc ngủ vào buổi sáng, khi REM tập trung nhiều nhất.
  • Chăm sóc mức độ căng thẳng. Thói quen thư giãn trước khi ngủ, kỹ thuật thư giãn hoặc hỗ trợ chuyên môn đều có thể giúp ích.

Nếu bạn thường thức giấc nhiều lần trong đêm

  • Hạn chế đồ uống trong vài giờ trước khi đi ngủ.
  • Xem lại thời điểm dùng caffeine. Thời gian bán thải của caffeine trung bình khoảng 5 giờ, nên một tách cà phê buổi chiều vẫn có thể ảnh hưởng đến bạn lúc đi ngủ.
  • Giữ lịch ngủ đều đặn.
  • Nếu bạn ngáy to, thức dậy vì ngạt thở hoặc rất buồn ngủ ban ngày, hãy đi khám bác sĩ gia đình. Đây có thể là dấu hiệu của ngưng thở khi ngủ. Chỉ số oxy trong máu từ thiết bị đeo tiêu dùng không đủ tin cậy để khẳng định hay loại trừ bệnh này, vì vậy đừng chỉ dựa vào chúng.

Nếu thời lượng ngủ của bạn thường xuyên dưới 7 giờ

  • Hầu hết người trưởng thành cần khoảng 7–9 giờ. Hãy coi giấc ngủ là một thói quen sức khỏe cùng với tập luyện và dinh dưỡng.
  • Dời giờ đi ngủ sớm hơn khoảng 15 phút mỗi tuần thay vì thay đổi lớn một lần.
  • Giảm màn hình sáng và ánh sáng mạnh trong một đến hai giờ trước khi ngủ, vì ánh sáng buổi tối có thể làm chậm melatonin và việc đi vào giấc ngủ.

Kế hoạch 30 ngày đơn giản

  • Tuần 1, đo mức nền: Không thay đổi gì. Đeo thiết bị mỗi đêm và ghi lại thời lượng, giờ giấc và điểm số thông thường của bạn.
  • Tuần 2, sự đều đặn: Cố định giờ đi ngủ và thức dậy và giữ trong khoảng 30 phút mỗi ngày.
  • Tuần 3, một thay đổi: Thử nghiệm một yếu tố, chẳng hạn không rượu bia buổi tối, ngừng caffeine sớm hơn hoặc phòng ngủ mát hơn.
  • Tuần 4, đánh giá: So sánh trung bình hằng tuần với tuần 1, rồi giữ lại những gì có ích.

Ba mươi ngày chưa đủ để biến một thói quen thành hoàn toàn tự động, vì điều đó thường mất lâu hơn. Tuy nhiên, đó là đủ thời gian để xây dựng mức nền và bắt đầu thấy các xu hướng.

Vì sao nhẫn thông minh phù hợp để theo dõi qua đêm

Nhiều người thấy nhẫn thông minh thoải mái khi ngủ hơn đồng hồ, vì nó không có màn hình sáng lên và ít cồng kềnh hơn trên cổ tay. Sự thoải mái rất quan trọng, bởi việc đeo thiết bị đều đặn mỗi đêm mới tạo nên bức tranh hữu ích về giấc ngủ của bạn. Một thiết bị bị bỏ trên bàn đầu giường nửa tuần thì không thể cho bạn thấy các xu hướng có ý nghĩa.

Thời lượng pin cũng giúp ích. COLMI công bố R07 dùng được tới 30 ngày với hộp sạc. R09 có thiết kế lõm mà COLMI cho biết nhẹ hơn 20% so với các mẫu trước, và được công bố dùng được tới 60 ngày với hộp sạc. Cả hai nhẫn đều dùng ứng dụng QRing. Xem từng trang sản phẩm để biết thông tin hiện tại.

Đường dài: Dùng dữ liệu của bạn qua nhiều tháng

Những hiểu biết hữu ích nhất đến từ dữ liệu của nhiều tuần và nhiều tháng, không phải từng đêm riêng lẻ. Theo thời gian, bạn có thể thấy:

  • Giấc ngủ của bạn đang tốt lên hay xấu đi
  • Những thay đổi trong mức độ hoạt động liên quan thế nào đến ước tính giấc ngủ
  • Các mô hình theo mùa về thời lượng và giờ giấc ngủ
  • Tác động của những thay đổi có chủ đích, như cắt giảm rượu bia, giữ giờ giấc đều đặn hoặc thêm rèm chắn sáng
  • Việc bạn có thường xuyên ngủ ít hơn mức cần thiết hay không

Cái nhìn dài hạn này bổ sung cho việc chăm sóc y tế nhưng không thay thế nó. Nếu dữ liệu hoặc cảm giác của bạn khiến bạn lo lắng, hãy mang các quan sát của mình đến bác sĩ gia đình, người có thể sắp xếp đánh giá giấc ngủ phù hợp nếu cần. Hãy đeo COLMI mỗi đêm, xem lại xu hướng mỗi tuần và dùng những gì học được để xây dựng thói quen ngủ tốt hơn.

Có câu hỏi về đồng hồ hoặc nhẫn của chúng tôi? Hãy gửi email tới hello@colmi.store. Đơn hàng tại Anh thường đến trong 5–7 ngày làm việc, hầu hết các quốc gia khác mất 1–2 tuần.